سيد علي اكبر قرشي

253

قاموس قرآن ( فارسي )

وجه اطلاق مولى بر اين معانى در لفظ « ولىّ » از مجمع نقل گرديد كه بر انسان نزديك و اولىاند و مباشرت امر ميكنند به چند آيه توجّه كنيد : * ( مَأْواكُمُ النَّارُ هِيَ مَوْلاكُمْ وَبِئْسَ الْمَصِيرُ ) * حديد : 15 . مولى شايد در اينجا بمعنى دوست و رفيق باشد مانند « اصحاب النّار » كه بمعنى ياران آتش است با ملاحظه اين آيه روشن مىشود كه بد كاران رفيق آتش و آتش رفيق آنهاست و آيه چنان كه گفته‌اند براى تهكَّم است ، شايد مولى بمعنى متولى امر باشد يعنى كارگردان و مدبّر امر شما آتش است . و شايد بمعنى اولى ( سزاوارتر ) باشد كه از معانى مولى است و از تفسير قمى نقل شده است . * ( وَإِنِّي خِفْتُ الْمَوالِيَ مِنْ وَرائِي وَكانَتِ امْرَأَتِي عاقِراً ) * مريم : 5 . در مجمع فرموده : عمو زاده را مولى گويند كه در نسب به انسان نزديك است مراد از موالى در آيه عموها و عمو - زاده هااند چنان كه از حضرت باقر عليه السّلام منقول است يعنى : من از عموها و عمو زاده ها پس از خودم ميترسم و زنم نازا است به من فرزندى عنايت فرما . * ( وَلِكُلٍّ جَعَلْنا مَوالِيَ مِمَّا تَرَكَ الْوالِدانِ وَالأَقْرَبُونَ ) * نساء : 33 . در مجمع فرموده از جمله معانى مولى ورثه است كه اولى و احقّ است بميراث ميّت ( ظاهرا آن در اثر نزديكى است ) يعنى براى هر آنچه پدران و مادران و خويشان ترك كرده‌اند وارثانى قرار داده‌ايم . آيه ربطى به عصبه ندارد چنان كه در « ورث - ارث » گذشت و آن خلاصه آيات ارث مىباشد . در مجمع ذيل آيه فوق و آيه * ( وَإِنِّي خِفْتُ الْمَوالِيَ ) * تصريح كرده كه اولى ( سزاوارتر ) يكى از معانى مولى است ممكن است موالى در آيه بدان معنى باشد يعنى براى تركه پدران و مادران و اقرباء سزاوارترها قرار داده‌ايم كه از ديگران در بردن ارث سزاوارترند . اولى : نزديكتر . سزاوارتر * ( إِنَّ أَوْلَى النَّاسِ بِإِبْراهِيمَ لَلَّذِينَ اتَّبَعُوه وَهذَا ) *